Sighișoara ve Iași Gezisi: Romanya Tarihinde 4 Saklı Durak [2026]

Sighișoara: Bir Turistik İllüzyonun Anatomisi

Sighișoara’yı sadece Kont Drakula’nın hayaletimsi gölgesinin düştüğü bir lunapark sanmak, Avrupa tarihinin en zarif kemik yapılarından birini ıskalamaktır. Çoğu gezgin buraya Vlad Tepeş’in doğduğu evi görmeye, o ticari ‘vampir’ sosuna bulanmış havayı solumaya gelir. Oysa gerçek Sighișoara, o gıcırdayan ahşap merdivenlerin, rutubetli mahzenlerin ve Sakson zanaatkarların artık duyulmayan çekiç seslerinin içindedir. Burası bir açık hava müzesi değil, zamanın içinde sıkışıp kalmış, soluk alıp veren bir organizmadır. 1924 yılında, Rumen düşünür Mircea Eliade bu sokaklarda yürüdüğünde, taşların sadece geçmişi değil, aynı zamanda Avrupa’nın o dönemdeki huzursuz ruhunu da fısıldadığını not düşmüştü. Eliade’nin o gün durduğu noktada bugün ben duruyorum; etrafımdaki kalabalık selfie çubuklarıyla sahte bir ortaçağ rüyasını kovalarken, ben 500 yıllık bir kapı tokmağının soğuk metalinde gerçekliği arıyorum.

“Bir yerin ruhu, onun en karanlık köşesinde saklıdır; ışıklar söndüğünde ve turistler çekildiğinde taşlar konuşmaya başlar.” – Mircea Eliade

Sighișoara’nın meşhur Saat Kulesi’nin dibinde dururken, yukarıdaki figürlerin mekanik hareketlerini izlemek yerine, kulenin gölgesindeki o dar sokağa, Strada Şcolarilor’a (Öğrenciler Merdiveni) odaklanıyorum. Bu merdiven, 175 basamaktan ibaret basit bir yapı değildir. Kışın sert ayazında, o tepedeki okula ulaşmaya çalışan çocukların nefesleridir. Buradaki ahşap çatının her bir çatlağı, Transilvanya’nın o meşhur, kemikleri sızlatan kışlarının birer günlüğüdür. romanyanın efsanevi kaleleri ve tarihi içinde Sighișoara, ihtişamdan ziyade bir hayatta kalma iradesini temsil eder. Bu sokaklardaki evlerin renkleri; güneş sarısı, soluk pembe ve oksit yeşili, aslında birer zenginlik göstergesi değil, Sakson loncalarının disiplinli ve hiyerarşik dünyasının birer yansımasıdır. Bir demirci dükkanının önünden geçerken yayılan kömür kokusu, size bulgaristanın tarihi ve kültürel zenginlikleri arasında bulabileceğiniz o eski zanaat atmosferini hatırlatabilir, ancak buradaki hava çok daha kuzeyli, çok daha serttir.

Iași: İhmal Edilmiş Bir Entelektüel Başkent

Transilvanya’nın gotik romantizminden çıkıp Moldova sınırına, Iași’ye (Yaş) doğru ilerlediğinizde, Romanya’nın bambaşka bir yüzüyle karşılaşırsınız. Burası, Bükreş’in gürültülü kaosuna karşı sessiz, vakur ve derinden bir itirazdır. Iași, şairlerin, devrimcilerin ve kütüphanelerde sabahlayan öğrencilerin şehridir. Kültür Sarayı’nın (Palatul Culturii) neo-gotik kuleleri göğe yükselirken, şehir size bir masal vaat etmez; size ağır, oturaklı bir edebiyat dersi verir. Şehrin merkezindeki ‘Metropolitan Katedrali’nde, Aziz Paraskeva’nın kalıntılarını ziyaret etmek için bekleyen yaşlı teyzelerin ellerindeki nasırlar, Romanya’nın gerçek hikayesini anlatır. Burası ne Hırvatistan sahilleri ve tatil rehberi sayfalarındaki o pırıltılı deniz kıyılarına benzer, ne de Maribor veya Rovinj gibi steril bir Avrupa kasabasıdır.

“Bizler, tarihin trajik bir şakasından ibaret olan bu coğrafyada, kelimelerle kendimize birer kale inşa ettik.” – Emil Cioran

Iași’nin en saklı köşelerinden biri, ‘Trei Ierarhi’ Manastırı’dır. Bu yapının dış cephesindeki taş işçiliği, dünyada eşi benzeri olmayan bir dantel gibidir. Oymaların her biri farklı bir geometrik desen sunar ve bu desenlerin içinde Bizans, Ermeni ve Gürcü etkilerini okuyabilirsiniz. Bu manastırın gölgesinde bir banka oturup, rüzgarın taşıdığı ıhlamur kokusunu (Eminescu’nun meşhur ıhlamur ağacından gelen o koku) solumak, seyahat etmenin o saf ve melankolik hazzını yaşatır. Burada geçirdiğim bir öğleden sonra, yerel bir sahaf olan yaşlı Andrei ile tanıştım. Bana, şehrin yeraltı tünellerinden ve 2. Dünya Savaşı’nın bu sokaklarda bıraktığı derin yaralardan bahsetti. Andrei’ye göre Iași, bir şehir değil, sürekli kanayan ama asla ölmeyen bir hafızadır. Bu perspektif, şehri bir turist rotasından çıkarıp bir karakter çalışmasına dönüştürür.

4 Saklı Durak: Tarihin Dipnotları

Romanya rotanızda Sighișoara ve Iași arasında mekik dokurken, haritaların genellikle unuttuğu, ancak ruhun doyduğu dört nokta vardır. İlk durağımız olan Târgu Neamț yakınlarındaki Neamț Kalesi, bir savunma hattından ziyade bir zaman makinesidir. Buradaki taşların soğukluğu, Ştefan cel Mare’nin (Büyük İstefan) ordularının ter kokusuyla birleşir. İkinci durak, Piatra Neamț’ın o puslu sabahlarıdır. Şehrin üzerindeki teleferikten aşağı bakarken, Karpatların o hırçın doğasının şehri nasıl yutmaya çalıştığını görürsünüz. Bu manzara, size karadağ doğal güzellikler ve turizm rotalarındaki o vahşi doğayı anımsatabilir.

Üçüncü saklı durak ise Sighișoara’nın hemen dışındaki Biertan köyüdür. Buradaki müstahkem kilise, Sakson mühendisliğinin zirvesidir. Kilisenin içindeki ‘boşanma hapishanesi’, eşlerin boşanmadan önce bir hafta boyunca tek bir yatak ve tek bir kaşıkla kapalı tutulduğu o oda, insan doğasına dair en ilginç sosyolojik deneylerden biridir. Son durak ise, Iași yolundaki Ruginoasa’dır. Alexandru Ioan Cuza’nın sarayı, Romanya’nın birleşme sancılarının ve kısa süren bir monarşi rüyasının sessiz şahididir. Bu duraklar, Rovinj’in taş sokakları veya Mostar’ın köprüsü kadar ikonik olmayabilir, ancak sundukları dürüstlük paha biçilemezdir. Mostar’ın o turistik kalabalığından uzakta, Knjaževac’ın dinginliği gibi bir huzur vadeder bu yollar.

Bir Yolculuktan Geriye Kalanlar: Kimler Gelmemeli?

Eğer aradığınız şey lüks otellerin lobilerinde kokteyl yudumlamak, kusursuzca restore edilmiş binaların önünde mükemmel ışığı yakalamaksa, Sighișoara ve Iași size göre değil. Burası, ayakkabılarınızın çamurlandığı, burnunuza is kokusunun sindiği ve akşamları bir bardak sert Tuică içmeden ısınamadığınız bir coğrafyadır. Priştine’nin o ham beton estetiğinden hoşlanmayanlar, Butrint’in yıkıntıları arasında hüzünlenmeyenler veya Volos’un arka sokaklarındaki o kirli gerçekliği sevmeyenler bu yola çıkmamalıdır. Bu gezi, konfor alanını terk edip tarihin o tozlu ve bazen de acı veren sayfalarına dokunmak isteyenler içindir. Güneş batarken Iași’nin yedi tepesinden birine çıkın ve şehre bakın; orada göreceğiniz şey bir manzara değil, bir direniştir. [2026] yılına dair seyahat notlarımı bitirirken şunu söyleyebilirim: Romanya’yı anlamak, onun yaralarını sevmekle başlar.